Woordsoorten groep 5: uitleg en trucjes voor thuis
In groep 4 en 5 leert je kind dat woorden een soort hebben. Een fiets is een zelfstandig naamwoord, rennen een werkwoord, rood een bijvoeglijk naamwoord. Op school heet dat taalkundig ontleden: van elk woord in de zin zeggen welke soort het is. Dat klinkt als grammatica voor de grammatica, maar het is de basis voor de spelling van werkwoorden in groep 6. Welke woordsoorten in welk jaar komen, verschilt per methode. Groep 5 draait meestal om deze vier.
Vier woordsoorten in één zin
Dekleinehondrentdoorhetpark.
Door is een voorzetsel. Dat komt meestal iets later, in groep 5 of 6.
- lidwoord
- bijvoeglijk naamwoord
- zelfstandig naamwoord
- werkwoord
Het zelfstandig naamwoord
Een zelfstandig naamwoord is een mens, dier, ding of plek: de juf, een kat, het boek, de stad. Ook dingen die je niet kunt aanraken horen erbij, zoals de vakantie, het geluk en een idee. Namen zoals Sara en Utrecht zijn ook zelfstandige naamwoorden.
De truc van school: kun je er de, het of een voor zetten? Of kun je er meer dan één van maken? Dan is het een zelfstandig naamwoord. De fiets, twee fietsen.
Het werkwoord
Een werkwoord zegt wat iemand doet of wat er gebeurt: rennen, lezen, regenen. Lastiger zijn de werkwoorden waar je niets ziet gebeuren: zijn, hebben, worden, blijven. In ‘De hond is moe’ is het werkwoord ‘is’.
De truc van school: kun je er ik, jij of wij voor zetten? Of kun je het woord in een andere tijd zetten? Ik ren, ik rende: rennen is een werkwoord.
Het bijvoeglijk naamwoord
Een bijvoeglijk naamwoord zegt hoe iets is: groot, rood, lief, saai. Het hoort bij een zelfstandig naamwoord. Het kan ervoor staan (de rode fiets), maar ook verderop in de zin (de fiets is rood).
De truc van school: past het woord tussen de en een zelfstandig naamwoord? De rode fiets, het saaie boek. Dan is het een bijvoeglijk naamwoord.
Het lidwoord, en wat er daarna komt
Er zijn maar drie lidwoorden: de, het en een. De en het heten bepaalde lidwoorden (je bedoelt een bepaalde fiets), een is het onbepaalde lidwoord (zomaar een fiets). Daarna komen er meer woordsoorten bij, vaak in groep 5 en 6:
- Voorzetsel: op, in, onder, naast, door. Op veel scholen met de truc ‘wat kan een muis met een doos?’: in de doos, op de doos, achter de doos.
- Persoonlijk voornaamwoord: ik, jij, hij, zij, wij. Een woordje dat in de plaats komt van een naam.
- Telwoord: twee, tien, veel, de eerste.
Eén woord, twee soorten
Welke soort een woord is, hangt af van de zin. Daarom laten scholen woordsoorten altijd in een zin bepalen en niet als losse woorden.
Ikfietsnaarschool.
Hier is fiets een werkwoord: ik fiets, ik fietste.
Mijnfietsisrood.
Hier is fiets een zelfstandig naamwoord: de fiets, twee fietsen.
Veelgemaakte fouten
werkwoord (fout)zelfstandig naamwoord (goed)
Fiets in ‘Mijn fiets is rood’. Je kind kent fiets als iets wat je doet en kijkt niet naar de zin. Vraag: kun je er de voor zetten?
geen werkwoord (fout)werkwoord (goed)
Is in ‘De hond is moe’. Er gebeurt niets, dus het voelt niet als een werkwoord. Probeer de tijd-truc: de hond was moe. Het woord verandert, dus het is een werkwoord.
bijvoeglijk naamwoord (fout)zelfstandig naamwoord (goed)
Vakantie. Je kunt een vakantie niet aanraken, en het voelt als iets leuks. Toch: de vakantie, twee vakanties.
Woordsoorten oefenen zonder werkblad
- Gekke-zinnenmachine. Maak drie stapeltjes kaartjes: zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Trek uit elk stapeltje een kaartje en maak er een zin van: ‘De paarse olifant zwemt.’ Hoe gekker, hoe beter. Kaartjes erbij schrijven is ook oefenen.
- Ik zie, ik zie. Speel het bekende spelletje, maar alleen met bijvoeglijke naamwoorden: ‘Ik zie iets wat geel en rond is.’
- Kleur de zin. Schrijf een zin uit een voorleesboek over en laat je kind de zelfstandige naamwoorden geel kleuren en de werkwoorden blauw. Wie kan de langste zin kleuren zonder fout?
- De-het-een-test aan tafel. Noem om de beurt een woord. De ander zegt of er de, het of een voor kan, en dus of het een zelfstandig naamwoord is. Gooi er af en toe een strikvraag tussen, zoals lopen of mooi.
Tip voor thuis: Kiest je kind een verkeerde soort, vraag dan welke truc er werkt. Zo leert je kind het zelf nakijken, en dat helpt straks bij elk ontleedwerkblad.
Daarna: zinsdelen
Bij woordsoorten kijk je naar elk woord apart. Vanaf groep 6 komen daar zinsdelen bij: stukken van de zin, zoals de persoonsvorm en het onderwerp. Dat heet redekundig ontleden. Hoe je kind de persoonsvorm vindt, lees je in Persoonsvorm vinden.
Zo helpt Summi
Op de Lettereilanden van Summi staat de Sorteermachine. Woorden komen voorbij op een lopende band, met de zin eronder waar ze in staan, en je kind sorteert ze in de goede bak: zelfstandig naamwoord, werkwoord of bijvoeglijk naamwoord. Hoe beter het gaat, hoe sneller de band.
Komt een woord in de verkeerde bak, dan laat Summi zien hoe je de soort vindt, met dezelfde trucjes als op school: kun je er de voor zetten, of wij? Woordsoorten die nog lastig zijn, komen vaker terug. Wat er dit jaar bij rekenen gebeurt, lees je in Rekenen in groep 5.
Handig voor andere ouders of de klassenapp?
Deel deze gids