Werkwoordspelling groep 6: stam + t en ’t kofschip
In groep 6 komt er een nieuw stuk spelling bij: werkwoorden. Hij wordt en ik word klinken precies hetzelfde, dus luisteren helpt hier niet. Je kind leert in plaats daarvan een vaste aanpak: zoek de persoonsvorm, pak de stam en kijk wie de handeling doet. Hieronder staat die aanpak in gewone taal, met de ezelsbruggetjes die scholen gebruiken.
Eerst: de stam
Alles begint bij de stam. Die vind je door van het hele werkwoord -en af te halen: werken wordt werk, fietsen wordt fiets, worden wordt word. Een makkelijke controle: de stam is de ik-vorm. Ik werk, ik fiets, ik word.
Soms verandert de spelling een beetje, omdat de klank hetzelfde moet blijven: lopen wordt loop, zwemmen wordt zwem. Eindigt het hele werkwoord op -ven of -zen, dan wordt dat in de stam een f of s, net als bij brief en huis: leven wordt leef, verhuizen wordt verhuis.
Tegenwoordige tijd: stam + t
In de tegenwoordige tijd zijn er drie vormen:
Bij jij, je, u, hij, zij, het en bij een naam (Sara werkt) komt er een t achter de stam.
Bij werken hoor je die t gewoon. Het wordt pas lastig als de stam op een d eindigt, zoals bij worden, vinden en antwoorden. Dan krijg je dt: hij wordt, zij vindt. Je hoort het niet, maar de regel is dezelfde: stam + t.
Eindigt de stam al op een t, zoals bij zitten, dan komt er geen tweede t bij: hij zit.
Word jij? Dan geen t
Eén uitzondering zorgt voor veel fouten. Staat jij of je achter de persoonsvorm, zoals in een vraag, dan valt de t weg.
Jijwordtlaterjuf.
Jij staat vóór het werkwoord: stam + t.
Wordjijlaterjuf?
Jij staat achter het werkwoord: alleen de stam. Bij hij blijft de t wel: wordt hij later meester?
Tip voor thuis: Twijfelt je kind? Zet er even lopen voor in de plaats. ‘Jij loopt’ heeft een t, dus ‘jij wordt’ ook. ‘Loop jij?’ heeft geen t, dus ‘word jij?’ ook niet.
Verleden tijd: ’t kofschip
In de verleden tijd krijgen de meeste werkwoorden -te of -de achter de stam: hij werkte, hij speelde. Welke van de twee, hoor je vaak niet goed. Daarvoor is het ezelsbruggetje ’t kofschip.
Eindigt de stam op een van de medeklinkers uit ’t kofschip (t, k, f, s, ch, p), dan komt er -te achter. Anders -de. In het meervoud wordt dat -ten en -den.
Sommige scholen gebruiken soft ketchup als ezelsbruggetje: dezelfde medeklinkers.
Eindigt de stam op een t of een d, dan komt die letter twee keer: praten wordt praatte, antwoorden wordt antwoordde. Dat ziet er vreemd uit, maar het klopt: stam + te of stam + de.
Let op bij -ven en -zen. Leven heeft als stam leef, met een f. Toch is het leefde, niet leefte. Kijk voor ’t kofschip naar de letter in het hele werkwoord: de v van leven en de z van verhuizen zitten er niet in. Dus leefde en verhuisde.
Werkwoorden die van klank veranderen
Niet elk werkwoord doet mee met ’t kofschip. Bij lopen, zwemmen en schrijven verandert in de verleden tijd de klank: liep, zwom, schreef. Op school heten die sterke werkwoorden. Daar is geen regel voor; je kind leert ze door ze vaak te horen en te lezen, en de meeste kent je kind al uit het praten.
Daarna: het voltooid deelwoord
Vaak in groep 7 komt het voltooid deelwoord: ik heb gewerkt, het huis is gebouwd. Ook daar helpt ’t kofschip: werk eindigt op een k, dus gewerkt met een t; bouw eindigt op een w, dus gebouwd met een d. Twijfelt je kind, dan helpt langer maken: de gebouwde toren, de gekookte aardappel.
Veelgemaakte fouten
hij word (fout)hij wordt (goed)
De t vergeten, omdat je hem niet hoort. Vraag: wie doet het? Hij, dus stam + t.
ik wordt (fout)ik word (goed)
De andere kant op: overal dt. Bij ik is het altijd alleen de stam. Ik loop, dus ik word.
wordt jij (fout)word jij (goed)
De uitzondering vergeten. Staat jij achter het werkwoord, dan valt de t weg.
fietsde (fout)fietste (goed)
’t Kofschip niet gebruikt. De stam fiets eindigt op een s, en die zit in ’t kofschip.
verhuiste (fout)verhuisde (goed)
Naar de stam gekeken in plaats van het hele werkwoord. Verhuizen heeft een z, en die zit niet in ’t kofschip.
Zo oefen je het thuis
Werkwoordspelling oefen je in zinnen, niet met losse woorden. Wordt of word kun je alleen kiezen als je weet wie het doet.
- Stam-pingpong. Jij noemt een werkwoord, je kind zegt de stam en de hij-vorm: ‘vinden’, ‘vind, hij vindt’. Daarna wisselen.
- Foutenjacht. Schrijf drie korte zinnen op een briefje, met één werkwoordfout erin. Je kind zoekt de fout en vertelt welke regel je vergat. Kinderen vinden het heerlijk om een ouder te verbeteren.
- Gisteren-spel. Vertel wat je vandaag doet (‘ik fiets naar mijn werk’). Je kind maakt er gisteren van en zegt erbij of het -te of -de wordt.
- Appjes nakijken. Laat je kind een berichtje aan opa of oma typen en samen nakijken op dt-fouten voor het verstuurd wordt.
Tip voor thuis: Laat je kind bij een fout de stappen hardop zeggen: ‘Het werkwoord is worden, de stam is word, het onderwerp is hij, dus stam + t: wordt.’ Het stappenplan zit dan sneller in het hoofd dan een losse regel. Het eerste stapje, de persoonsvorm vinden, staat in Persoonsvorm vinden.
Zo helpt Summi
Op het Kofschip, op de Lettereilanden van Summi, oefent je kind werkwoorden in een zin met een gat: ‘Gisteren … (planten) Lina een boom in de tuin.’ Plante, plantde of plantte? Bij een fout laat Summi de stappen zien: de stam pakken, kijken wie het doet en, in de verleden tijd, ’t kofschip erbij.
Summi herkent de typische fouten, zoals een vergeten t of overal dt, en laat juist die vormen vaker terugkomen. Hoe de spelling in groep 4 en 5 opbouwt naar dit jaar, lees je in Spelling oefenen groep 4. Wat er in groep 6 bij rekenen gebeurt, staat in Rekenen in groep 6.
Handig voor andere ouders of de klassenapp?
Deel deze gids